BAĞIRSAK FLORASINI BOZAN ETKENLER

BAĞIRSAK FLORASINI BOZAN ETKENLER

Bağırsak floramızın vücudumuzda oynadığı rollere detaylarıyla göz attık. İçimizdeki bu mikroskobik dünyayı sağlıklı ve faal tutmanın ne kadar önemli olduğunu gördük. Ama modern dünyamızda bu görev imkânsız değilse de çok zorlaştı. Bağırsak floramızın sürekli sürekli olarak karşı karşıya kaldığı tehlikelere bir bakalım.

Antibiyotikler

Hepimiz antibiyotik kullanmışızdır. Modern dünyada en yaygın reçete edilen ilaç antibiyotiktir. Doğduğumuz andan itibaren bu tür ilaçlara sadece reçeteyle değil, yiyecekler yoluyla da sürekli olarak maruz kalırız. Çiftlik hayvanları ve kümes hayvanlarına düzenli olarak antibiyotik verilir. Bu yüzden onlardan aldığımız bütün ürünler (et, süt, yumurta), bize sürekli olarak antibiyotik ve bu hayvanların vücudunda oluşurken aynı zamanda toksin de üreten antibiyotiğe dirençli bakteriler taşır. Çiftlik balıkları ve kabuklu deniz ürünlerinin tanklarına da düzenli olarak antibiyotik atılır. Pek çok meyve, sebze, tahıl, baklagiller ve kabuklu yemişler antibiyotik spreyleriyle hastalıklardan korunur. Karmaşık modern dünyamızda antibiyotiklere maruz kalmadan yaşayamayız. Hayatımızın o kadar “normal” bir parçası haline gelmişlerdir ki, çoğumuz “antibiyotik ne yapar?” sorusunu aklına bile getirmez. 1950’lerde yılda yüzlerce ton olan antibiyotik üretimi 1990’larda yılda on binlerce tona çıkınca, bu gruptan ilaçların insan sağlığına etkileri konusunda endişeyle yapılan çalışmalar ve kanıtları da arttı. Bu araştırmaların sonuçları şöyledir:

  • Antibiyotiklerin sadece bağırsakta değil, vücuttaki diğer organlarda ve dokularda yaşayan yararlı bakterileri üzerinde de yok edici etkisi vardır.
  • Antibiyotikler; bakteri, virüs ve mantarları iyi huyludan kötü huyluya dönüştürür ve dokulara saldırıp hastalık yaratma yeteneği kazandırır.
  • Antibiyotikler, bakteri dayanaklı hale getirir. Bu yüzden ilaç endüstrisi bu yeni ve değişmiş bakterilerle savaşması için sürekli daha güçlü bakteriler üretmekte zorunda kalır. Bunun örneklerinden biri tüberkülozdur. Antibiyotiklerin yaygın kullanımıyla ortaya çıkan Mycobacterium tuberculosis, bilinen tüm antibiyotiklere dirençli varyasyonlara sahiptir.
  • Antibiyotiklerin bağışıklık sistemi üzerindeki doğrudan hasar verici etkisi bizi enfeksiyonlara açık hale getirir; “daha fazla antibiyotik daha fazla enfeksiyon” döngüsüne yol açar.

Farklı antibiyotik gruplarının bağırsak florası üzerindeki etkilerine bir bakalım:

Penisilinler

Bu grupta isimlerinin sonunda “-silin” uzantısı olan Amoksilin, Amfisilin, Fluklosasilin gibi yaygın olarak kullanılan antibiyotikler bulunur. Bu ilaçlar özellikle iki ana yararlı bakteri grubuna zarar verir: Lactobacilli ve Bifidobacteria. Aynı zamanda patojen bir bakteri ailesi olan Proteus ailesinden Streptococci ve Staphylococci’nin  üremesini teşvik eder. Bu antibiyotik grubu, normalde kalın bağırsakta bulunan bakterilerin yukarıya, ince bağırsağa doğru çıkmasına ve kişinin İBS (irritabl Bağırsak Sendromu) ve diğer sindirim hastalıklarına yatkın hale gelmesine neden olur.

Tetrasiklinler  (tetrasiklin, doksisiklin ve diğer “-siklinler”)

Bu gruptan ilaçlar yaygın olarak ergenlere, üç ay ile iki yıl arası uzun süreli akne tedavisi için verilir. Tetrasiklinler, mukus zarlarının protein yapısını değiştirerek özellikle bağırsak duvarında toksik bir etki yaratır. Bunun iki sonucu vardır: Birincisi; bağırsak duvarını anatomik olarak patojen mikropların saldırısına açık hale getirir. İkincisi; bağışıklık sistemini bu değişmiş proteinlere saldırması için harekete geçirerek, vücudun kendi bağırsağına karşı bir otoimmün reaksiyon geliştirmesine sebep olur. Tetrasiklinler aynı zamanda sindirim yoluyla da hastalığa yol açan Candida mantarının, Staphylococci ve Clostridia bakterilerinin üremesini tetikler.

Aminoglikozitler  (Gentamisin, Kanamisin), Makrolitler (Eritromisin) ve diğer “-misinler

Bu ilaçlar, bağırsakta özellikle fizyolojik E.coli ve Enterococci gibi yararlı bakteri kolonileri üzerinde yıkıcı etkiye sahiptir. Uzun süreli bir antibiyotik tedavisi, bu bakterileri sindirim sisteminden tamamen temizlenebilir ve onu E.coli’nin patojen türleriyle diğer mikroplara açık hale gelebilir.

Antifungal  (anti-mantar)antibiyotikler (Nistatin, Amfoterisin vb.)

Bu ilaçlar Protheus ailesinin ve ciddi hastalıklara yol açabilen laktoz negatif E.coli türlerinin üremesini tetikler.

Antibiyotik kombinasyonlarının, tek başına alınan antibiyotiklere göre bağırsak florası üzerindeki olumsuz etkileri daha fazladır. Antibiyotik ağızdan alınıyorsa ve akne, kronik sistit, kronik kulak enfeksiyonu ve diğer kronik enfeksiyonlarda olduğu gibi düşük dozda uzun süreli kullanım gerektiriyorsa daha da zararlıdır. Tıp personeli ve ilaç endüstrisi çalışanları, düşük dozlarda antibiyotiğe maruz kalma riski taşırlar. Aslında bu kişilerde bağırsak disbiyozu (anormal bağırsak florası) çok yaygındır

Antibiyotik yüksek dozda verildiğinde, bağırsakta hangi bakteri, virüs veya mantarın önce gelirse doldurabileceği boş oyuklar yaratır. Bu oylukların patojen yerine dost bakterilerle dolması için antibiyotikle birlikte iyi bir probiyotik vermek çok önemlidir.

Antibiyotik yüksek dozda verildiğinde, bağırsakta hangi bakteri, virüs veya mantarın önce gelirse doldurabileceği boş oyluklar yaratır. Bu oylukların patojen yerine dost bakterilerle dolması için antibiyotikle birlikte iyi bir probiyotik vermek çok önemlidir.

Antibiyotik kullanım süresi kısa ve doz düşük olduğunda bile diğer bağırsaktaki yararlı bakterilerin iyileşmesi çok uzun sürer. Fizyolojik E.coli 1-2 haftada, Bifidobacteria ve Veillonelli 2-3 haftada, bakteroidler ve Peptosstreptococci bir ayda iyileşir. Bağırsak florası bu süre içinde başka hasar verici faktörlerle karşılaşırsa, şiddetli bir bağırsak disbiyozu başlayabilir.

Gördüğüm GAPS hastalarının büyük çoğunluğu, hayatları boyunca pek çok kez antibiyotik tedavisi görmüştü. Antibiyotik tedavisi, çocuklarda en çok, tekrarlanan kulak enfeksiyonları ve göğüs enfeksiyonları için yapılıyor. Emzire annede impetigo ve mastit gibi emzirmeye bağlı enfeksiyonlar için verildiğinde antibiyotik süt ile beraber bebeğe geçiyor. Bu çocukların sağlıklı bir bağırsak florası için başından itibaren şanslarının düşük olduğu düşünülürse, antibiyotik tedavisinin zaten hassas olan bağırsaklardaki etkisi yıkıcı olacaktır.

Diğer ilaçlar

Çoğu ilaç, özellikle de uzun sürelerle veya sürekli olarak kullanılırsa bağırsak florasına zarar verir. Kronik ağrısı olanlara genellikle uzun süreli kullanmaları için ağrı kesici ve analjezikler (aspirin, ibuprofen vb.) verilir. Bu ilaçlar bağırsakta hastalıklara yol açabilecek hemalotik türde bakteriler ve campylobacter gelişimini tetikler.

Prednizolon, Hidrokortizon, Betametazon, Deksametazon gibi steroid ilaçlar da bağırsak florasına zarar verir. Ayrıca bu ilaçların bağışıklık bastırma özellikleri vücudu tüm enfeksiyonlara karşı açık hale getirir. Örneğin steroid tedavisinin neredeyse kaçınılmaz olarak aşırı mantar oluşumuna, özellikle de Candida türlerinin artışı sebep olduğu biliniyor.

Doğum kontrol hapları yıllardır çok sayıda kadın, özelliklede genç kadınlar tarafından kullanılıyor. Bu ilaç grubunun bağırsak florası üzerinde yıkıcı etkisi var. Bir kadın, çocuk sahibi olacağı zamana gelene kadar bu ilaçları kullandığında bağırsak florası anormalleşmiş oluyor. Bebekler steril bir bağırsakla doğarlar ve bağırsak florasının çoğunu annesinden alırlar. Annenin bağırsak florası anormalse çocuğuna da bu şekilde geçer ve çocuk egzama, astım, diğer alerjiler ve ciddi öğrenme bozukluklarına yatkın hale gelir.

Uyku hapları, mide ekşimesine karşı verilen ilaçlar, sinir yatıştırıcı ilaçlar, sitotoksik ilaçlar gibi diğer ilaç grupları; bağırsak florası, sindirim sistemi ve bağışıklık sisteminde farklı hasarlara yol açar.

İlaç kaynaklı bağırsak disbiyozu, genellikle en ciddi ve tedaviye en dirençli hastalıklardandır. Batıda son 50 yıl içinde ilaç kullanımı korkunç derecede artmıştır. Reçeteli veya reçetesiz satılan ilaçları almak günlük hayatın neredeyse normal bir parçası, komşularla üzerinde sohbet edecek bir konu haline gelmiştir. Ama çoğu insan bırakın bağırsak florasını, bu ilaçların vücutlarına neler yaptığından habersizdir.

Bağırsak florasına başka neler etki eder?

Beslenme

Yediklerimizin, bağırsak florasındaki kompozisyona doğrudan etkisi vardır. İşlenmiş gıdalarla dolu, besin değerlerinden çok pratikliğin gözetildiği modern beslenme tarzının bağırsak florası üzerindeki etkisi yıkıcıdır.

Çok fazla şekerli yiyecek ve işlenmiş karbonhidratlar (beyaz ekmek, kek, bisküvi, hamur işleri, makarna), bağırsağın kurtçuklar ve diğer parazitlerle dolmasına sebep olur.

Tahıllardan alınan lif oranı yüksek bir beslenme (özellikle kepek ve kahvaltılık gevrekler ); bağırsak florasını, bağırsak sağlığı ve genel vücut metabolizması üzerinde çok ciddi bir olumsuz etkiye sahiptir. Bu lifler kişiyi İBS, kolon kanseri, besin eksiklikleri ve daha pek çok probleme yatkın hale getirir. Meyve ve sebze lifleri, sindirim sistemine fazla zarar vermeyen daha kaliteli liflerdir.

Biberonla beslenen bebeklerin bağırsak florası, anne sütü emziren bebeklerinkinden tamamen farklıdır. Bebeğin dengeli, sağlıklı bir bağırsak florasına sahip olaması için anne sütü şarttır. Bebekler steril bir bağırsakla doğar. Gelecekteki sağlığın temellerine atacak olan sağlıklı bakteri karışımıyla sindirim sisteminin bütün yüzeyini kaplamak için, hayatımız boyunca elimize geçen tek şans anne sütüdür. Biberonla beslenen bebeklerin bağırsaklarında, onları daha pek çok sağlık sorununa yatkın hale getiren bakteri kombinasyonları oluşur. Özellikle 1960’larda ve 1970’lerde doğan nesil, o sıralar emzirmek gözden düştüğü için anne sütünden faydalanamadı. Bu moda yüzünden daha sonra ortaya çıkan bütün o sağlık sorunları, tıp mesleğine ve hepimize emzirmenin ne kadar önemli olduğunu gösterdi. Neyse ki artık çoğu anne, yeni doğan bebeğini emzirebilmek için elinden geleni yapıyor.

Uzun süre oruç tutmak, aç kalmak ve aşırı yemek, bağırsak florasının kompozisyonunu ciddi şekilde değiştirebilir ve bir dizi sağlık problemlerine yol açabilir. Bu yüzden, böyle durumlarda besin desteği olarak probiyotik formunda yararlı bakteriler almak iyi bir fikir olacaktır.

Bağırsak disbiyozu genellikle kötü beslenme sonucu oluştuysa çok şiddetli olmaz ve daha iyi beslenme alışkanlıklarıyla düzeltilebilir. Ne yazık ki modern dünyamızda bağırsak floramıza zarar veren diğer faktörlere, örneğin antibiyotiklere maruz kalmamak çok zor.

Hastalıklar

Tifo, kolera, dizanteri, salmonella gibi bulaşıcı hastalıklar ve bazı virüs enfeksiyonları bağırsak florasına uzun süreli zarar verebilir. Sindirim yolunu tekrar yararlı bakterilerle doldurmak, bu tür ciddi enfeksiyonlara yakalanmış hastaların tedavisinde çok önemlidir. Diyabet, otoimmün bozukluk, endokrin hastalıkları, obezite ve nörolojik hastalıklara genellikle bağırsak florasında ciddi hasar eşlik eder. Bu hasar; ameliyat, kemoterapi, hormon tedavisi ve radyoterapinin yaygın bir sonucudur.

Stres  

Kısa süreli stres bağırsak florasında yıkıcı etki yaratır ama stresli durum geçtiğinde genellikle iyileşir. Ancak uzun süreli fiziksel veya psikolojik stres kalıcı hasara yol açabilir.

Diğer faktörler

Fiziksel yorgunluk, ileri yaş, alkol, kirlilik, toksik maddelere maruz kalmak ve sert iklimler, dost bakterilerimiz üzerinde büyük etkiye sahiptir.

Her birimizin bağırsağı, kendine has bir mikrop karışımıyla doludur. İlaçlar ve saydığınız diğer faktörlerin etkisiyle bu bağırsak florası, her birimizde kendine has bir şekilde değişir, hepimiz farklı sağlık sorunlarına yatkın hale geliriz. Bu süreç önceden kestirilemez. Bilim, bağırsak anormalliklerini tedavi etmek bir yana, henüz bağırsakta ki mikropların hepsini test edecek güvenilir bir yöntem geliştiremedi. Her yeni doğan bebek bağırsak florasını annesinden aldıkça, floradaki hasar da nesilden nesile aktarılıyor ve giderek şiddetleniyor. Bunu, anormal bağırsak florası sorunlarının nesiller içinde daha ciddi hale gelmesinden anlıyoruz.

Kliniğimde karşılaştığım yaygın bir senaryoyu örnek vereceğim: Büyükannenin hafif bağırsak disbiyozu yüzünden sindirim sorunu vardır. Orta şiddete anormal olan bağırsak florasını kızına aktarır. Dahası, modaya uymak için emzirmeyi reddeder. Sonuç olarak kızı hayatı boyunca alerji, migren, PMS (adet öncesi sendrom) ve sindirim sorunları çeker. 16 yaşında almaya başladığı doğum hapları, çeşitli enfeksiyonlar yüzünden aldığı antibiyotikler ve fast-food alışkanlığıyla birlikte bağırsak florasındaki hasarı iyice kötüleştirir. Doğum kontrol haplarıyla geçen 10 yıldan sonra bir çocuğu olur ve ciddi şekilde anormal bağırsak florasını çocuğuna aktarır. Çocuğunda ortaya çıkan sindirim ve bağışıklık sorunları daha sonra egzama, astım, otizm ve diğer öğrenme sorunlarına yol açar.

 

 

Kaynak:Uzm.Dr.Natasha Campbell